AFO - DAFO - KAFO - GRAFO
AFO, DAFO, KAFO, GRAFO gibi isimler aslında ortezin hangi eklemleri kapsadığını ve nasıl çalıştığını anlatır. Bunlar “soft ortez” sınıflamasıyla aynı şey değildir; çoğu kişiye özel termoplastik veya kompozit alt ekstremite ortezidir.
AFO – Ankle Foot Orthosis, en sık kullanılan alt ekstremite ortezlerinden biridir.
Alt bacak, ayak bileği ve ayağı kapsar.
Genellikle şu amaçlarla kullanılır:
-
Ayak düşmesini kontrol etmek
-
Ayak bileğini stabilize etmek
-
Ayağın içe veya dışa kaçmasını azaltmak
-
Yürüyüş sırasında ayağın pozisyonunu iyileştirmek
-
Spastisiteye bağlı hareketleri kontrol etmek
-
Denge ve yürüme güvenliğini desteklemek
AFO tek bir ürün değildir. Birçok çeşidi vardır.
Sık görülen AFO türleri
Solid AFO:
Daha rijittir. Ayak bileği hareketini büyük ölçüde sınırlar.
Hinged AFO:
Ayak bileğinde eklem bulunur. Belirli yönde harekete izin verirken diğer hareketleri sınırlandırabilir.
Posterior Leaf Spring AFO:
Daha ince ve esnektir. Özellikle ayak düşmesinde dorsifleksiyona yardımcı olmak için kullanılabilir.
Carbon AFO:
Karbon fiberden üretilir. Daha hafif ve enerji geri dönüşü sağlayabilen modelleri vardır.
DAFO nedir?
DAFO – Dynamic Ankle Foot Orthosis, AFO'nun daha esnek ve dinamik bir çeşidi olarak düşünülebilir.
Özellikle çocuk ortezlerinde sık görülür.
Genellikle ince ve esnek termoplastikten hazırlanır. Amaç ayağı tamamen sabitlemek yerine hareketi yönlendirmek ve kontrol etmektir.
DAFO;
-
Ayak hizasını destekleyebilir
-
Ayak bileği kontrolünü artırabilir
-
Dengeyi destekleyebilir
-
Çocuğun hareketine mümkün olduğunca izin verirken istenmeyen hareketleri azaltabilir
Serebral palsi, gelişimsel motor bozukluklar ve bazı nöromüsküler durumlarda kullanılabilir.
AFO ile DAFO arasındaki temel fark
Basit anlatımla şu şekildedir;
AFO → daha fazla mekanik kontrol
DAFO → daha esnek, dinamik kontrol
Ancak bunlar kesin sınırlar değildir; tasarım kişiye göre değişir.
KAFO nedir?
KAFO – Knee Ankle Foot Orthosis, AFO'dan daha kapsamlıdır.
Şunları kapsar:
Diz + alt bacak + ayak bileği + ayak
Diz kontrolünün yetersiz olduğu durumlarda değerlendirilir.
Örneğin:
-
Belirgin kas güçsüzlüğü
-
Dizde instabilite
-
Paralizi
-
Bazı nörolojik hastalıklar
-
Polio sekelleri
-
Omurilik yaralanmaları
gibi durumlarda kullanılabilir.
KAFO'da diz eklemi;
-
kilitli,
-
serbest,
-
kontrollü hareketli,
-
stance-control
gibi farklı sistemlere sahip olabilir.
Stance Control KAFO
Daha gelişmiş KAFO sistemlerinden biridir.
Yürüyüşün basma fazında dizin güvenliğini artırmak için kilitlenebilir, salınım fazında ise dizin bükülmesine izin verebilir.
Bu sayede klasik tamamen kilitli KAFO'ya göre daha doğal bir yürüyüş hedeflenebilir.
GRAFO Nedir?
GRAFO (Ground Reaction AFO), ayak ve ayak bileğini desteklerken yürüyüş sırasında diz kontrolüne de yardımcı olan özel bir alt ekstremite ortezidir.
Özellikle yürürken dizlerin fazla büküldüğü crouch gait gibi durumlarda tercih edilebilir. Ortezin ön kısmındaki destek, yerden gelen kuvveti yönlendirerek dizin daha dengeli pozisyonda kalmasına yardımcı olur.
GRAFO’nun Amaçları
-
Dizde aşırı bükülmeyi azaltmaya yardımcı olmak
-
Ayak bileğini kontrol etmek
-
Yürüyüş dengesini ve stabiliteyi desteklemek
-
Daha kontrollü ve verimli bir yürüyüş sağlamak
GRAFO; serebral palsi, kas güçsüzlüğü ve bazı nörolojik durumlarda değerlendirilebilir.
Her kullanıcı için uygun olmayabilir. Kas gücü, eklem hareketleri, spastisite ve yürüyüş şekli değerlendirilerek kişiye özel planlanması gerekir.
GRAFO’nun etkili olabilmesi için kişinin:
-
Diz eklem hareket açıklığı,
-
Kalça hareket açıklığı,
-
Ayak bileği hareketliliği,
-
Kas gücü,
-
Spastisite düzeyi,
-
Kas kontraktürleri,
-
Tibia ve ayak hizası
ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
RGO Nedir?
RGO (Reciprocating Gait Orthosis), özellikle her iki bacağında ciddi kas güçsüzlüğü veya hareket kaybı bulunan kişilerin ayakta durmasını ve adım atmasını desteklemek için kullanılan özel bir yürüme ortezidir.
RGO’nun kullanım amacı en basit haliyle, kişinin iki bacağını kontrollü şekilde sırayla öne alabilmesine yardımcı olmak ve ayakta hareket etmeyi daha mümkün hale getirmektir.
Örneğin kişi walker veya koltuk değnekleriyle destek alırken ağırlığını bir tarafa aktarır; RGO sistemi de karşı taraftaki bacağın öne doğru hareket etmesini kolaylaştırır. Böylece kişi, bacaklarını kendi kas gücüyle yeterince hareket ettiremese bile daha düzenli bir adım paterni oluşturabilir.
Bu sayede RGO; kişinin ayakta durmasını, kısa mesafelerde ilerlemesini, ev içinde veya rehabilitasyon sırasında yürüyüş çalışması yapmasını ve günlük yaşamda bedenini daha aktif kullanmasını destekleyebilir. Bazı kişiler için amaç bağımsız ve uzun mesafeli yürümek değil; yatak, sandalye ve ayakta durma arasında daha aktif geçişler yapabilmek ya da düzenli olarak dik pozisyona gelebilmektir.
RGO; kalça, diz, ayak bileği ve ayağı destekler. Sistemi diğer uzun bacak ortezlerinden ayıran en önemli özellik, iki bacağı birbirine bağlı şekilde çalıştırmasıdır. Kişi bir bacağını öne doğru hareket ettirdiğinde sistem diğer bacağın da uygun şekilde hareket etmesine yardımcı olur.
RGO kimler için uygundur?
RGO, özellikle her iki bacağında ileri düzey kas güçsüzlüğü veya felç bulunan, buna rağmen gövde ve üst ekstremite kontrolü sayesinde destekli ayakta durma ve yürüme potansiyeli olan kişiler için değerlendirilebilir.
En sık; spina bifida, bazı omurilik yaralanmaları, nöromüsküler hastalıklar ve her iki alt ekstremitenin ciddi şekilde etkilendiği bazı nörolojik durumlarda kullanılabilir. Ancak yalnızca tanıya bakılarak karar verilmez.
RGO kullanımı için kişinin genellikle yeterli gövde kontrolüne, üst vücut gücüne ve yardımcı cihaz kullanabilme becerisine sahip olması gerekir. Kalça ve diz eklemlerindeki hareket açıklığı, eklem sertliği, denge, kemik yapısı, kilo, enerji kapasitesi ve kişinin günlük yaşam hedefleri de değerlendirilir.
Bu nedenle RGO, herkes için standart bir çözüm değildir. Bazı kişilerde temel amaç ev içinde kısa mesafe yürüyebilmekken, bazılarında ayakta durma ve rehabilitasyon amaçlı dik pozisyon kazanmak daha gerçekçi bir hedef olabilir.
Uygunluk kararı, ortotist-prostetist, fizik tedavi ve rehabilitasyon hekimi ve fizyoterapistin birlikte yaptığı değerlendirmeyle verilmelidir.