Dirsek Üstü Myoelektrik Protezler
Dirsek üstü myoelektrik protezler, amputasyonun dirsek ekleminin üzerinde olduğu transhumeral seviyede kullanılan, kaslardan alınan elektriksel sinyallerle kontrol edilen gelişmiş üst ekstremite protezleridir.
Bu seviyede doğal dirsek eklemi bulunmadığı için sistem yalnızca el ve bileği değil, aynı zamanda protez dirsek eklemini de içerir. Bu nedenle dirsek altı myoelektrik protezlere göre daha kapsamlı ve daha fazla kontrol gerektiren bir yapıya sahiptir.
Nasıl Çalışır?
Güdükte kalan kaslar kasıldığında oluşan düşük seviyeli elektriksel aktivite, soket içerisine yerleştirilen yüzey elektrotları tarafından algılanır.
Bu sinyaller protezin elektronik kontrol sistemine iletilerek:
-
Dirseğin bükülmesi ve açılması
-
Elin açılıp kapanması
-
Nesnelerin kavranması ve bırakılması
-
Uygun sistemlerde bileğin döndürülmesi
-
Farklı kavrama modlarının seçilmesi
gibi fonksiyonların kontrolünde kullanılabilir.
Dirsek üstü seviyede kontrol edilmesi gereken fonksiyon sayısı daha fazla olduğu için sistemlerde mod değiştirme, kas aktivasyon kombinasyonları veya gelişmiş sinyal işleme yöntemleri kullanılabilir.
Protezin Temel Bileşenleri
Dirsek üstü myoelektrik protez genel olarak şu bileşenlerden oluşur:
-
Kişiye özel üst kol soketi
-
Myoelektrik elektrotlar
-
Elektronik kontrol ünitesi
-
Şarj edilebilir batarya
-
Motorlu veya elektronik protez dirsek
-
Bilek bağlantısı veya elektronik bilek ünitesi
-
Myoelektrik protez el
-
Modüler bağlantı elemanları
-
Gerektiğinde kozmetik kaplama
Tüm bileşenlerin ağırlığı ve birbirleriyle uyumu, protezin günlük kullanım konforu açısından önemlidir.
Protez Dirsek Kontrolü
Dirsek üstü myoelektrik sistemlerde protez dirseğin kontrolü en önemli konulardan biridir.
Motorlu dirsek sistemleri:
-
Dirseğin kontrollü şekilde bükülmesini ve açılmasını
-
Farklı pozisyonlarda kolun tutulmasını
-
Nesnelerin ağıza veya yüz bölgesine yaklaştırılmasını
-
Günlük aktivitelerde elin daha uygun konumlara taşınmasını
destekleyebilir.
Bazı sistemlerde dirsek hareketi ile el fonksiyonları sırayla kontrol edilirken, daha gelişmiş sistemlerde kontrol geçişleri daha hızlı ve kişiselleştirilmiş şekilde yapılandırılabilir.
Gelişmiş Kontrol Sistemleri
Klasik myoelektrik kontrol, belirli kas gruplarından alınan sinyallerin doğrudan belirli protez hareketlerine atanmasına dayanır.
Daha gelişmiş sistemlerde ise:
-
Çoklu elektrotlar
-
Örüntü tanıma
-
Kas sinyallerinin dijital analizi
-
Kullanıcıya özel programlanabilir kontrol seçenekleri
kullanılabilir.
Bazı kullanıcılar için hedefli kas reinnervasyonu (TMR) gibi cerrahi yöntemler de daha fazla ve daha belirgin kas sinyali elde edilmesine yardımcı olabilir. Bunun uygunluğu cerrahi ve rehabilitasyon ekibi tarafından değerlendirilir.
Avantajları
-
Kas sinyalleriyle elektronik kontrol
-
Dirsek, el ve gerektiğinde bilek fonksiyonlarının tek sistemde birleştirilebilmesi
-
Farklı kavrama seçenekleri
-
Günlük yaşam aktivitelerinde daha fazla fonksiyon
-
Kablo ve gövde hareketine dayalı mekanik sistemlere olan ihtiyacın azaltılması
-
Kullanıcıya göre programlanabilen kontrol seçenekleri
-
Daha doğal kol pozisyonlarının desteklenmesi
Kişiye Özel Uygulama
Dirsek üstü myoelektrik protezlerde soket uyumu, elektrot yerleşimi, kas sinyallerinin kalitesi, protezin ağırlık dağılımı ve kontrol eğitimi sistemin başarısını doğrudan etkiler.
Değerlendirme sırasında güdük uzunluğu, cilt yapısı, kas aktivitesi, omuz hareket açıklığı, kas gücü, günlük yaşam ihtiyaçları ve kullanıcının fonksiyonel hedefleri birlikte incelenir.
Ardından uygun dirsek, bilek, el ve kontrol sistemi seçilerek protez kişiye özel yapılandırılır.
Amaç; kalan kas fonksiyonlarını protezin dirsek, el ve bilek hareketlerine mümkün olduğunca etkili şekilde aktararak günlük yaşamda daha kontrollü, fonksiyonel ve bağımsız bir kullanım sağlamaktır.
