
Dirsek Üstü Biyonik Kol Protezleri
Dirsek üstü biyonik kol protezleri, amputasyonun dirsek ekleminin üzerinde olduğu transhumeral seviyede kullanılan, elektronik olarak kontrol edilen gelişmiş üst ekstremite protez sistemleridir.
Bu seviyede doğal dirsek eklemi bulunmadığı için protez yalnızca el ve bileği değil, aynı zamanda protez dirsek eklemini de içerir. Sistem; kullanıcının kas sinyallerini, hareketlerini ve seçilen kontrol yöntemlerini kullanarak el, bilek ve dirsek fonksiyonlarını birlikte yönetmeyi amaçlar.
Nasıl Çalışır?
Güdükteki kasların oluşturduğu elektriksel sinyaller, soket içerisine yerleştirilen yüzey elektrotları tarafından algılanır. Bu sinyaller elektronik kontrol ünitesine iletilerek farklı protez fonksiyonlarının çalıştırılmasında kullanılır.
Sisteme göre kullanıcı:
-
Dirseği büküp açabilir
-
Eli açıp kapatabilir
-
Farklı kavrama biçimleri arasında geçiş yapabilir
-
Bileği döndürebilir
-
El ve dirsek fonksiyonları arasında kontrol geçişi yapabilir
-
Bazı sistemlerde programlanmış hareket modlarını kullanabilir
Daha gelişmiş sistemlerde çoklu elektrotlar, örüntü tanıma ve dijital sinyal işleme kullanılarak farklı kas aktivasyonlarının daha hassas şekilde ayrılması mümkün olabilir.
Protezin Temel Bileşenleri
Dirsek üstü biyonik kol protezi genel olarak şu bileşenlerden oluşur:
-
Kişiye özel üst kol soketi
-
Myoelektrik elektrotlar
-
Elektronik kontrol ünitesi
-
Şarj edilebilir batarya
-
Elektronik veya motorlu protez dirsek
-
Bilek rotasyon ünitesi
-
Çok fonksiyonlu biyonik el
-
Modüler bağlantı elemanları
-
Gerektiğinde kozmetik kaplama
Bu seviyede protezin toplam ağırlığı ve ağırlığın vücuda nasıl dağıtıldığı, günlük kullanım konforu açısından özellikle önemlidir.
Biyonik El ve Dirsek Fonksiyonları
Çok eklemli biyonik eller, klasik tek hareketli protez ellere göre daha fazla kavrama biçimi sunabilir.
Modele göre:
-
Hassas parmak ucu kavraması
-
Silindirik kavrama
-
Yan kavrama
-
Küresel kavrama
-
Anahtar veya kart tutma
-
Küçük nesneleri kontrollü kavrama
gibi farklı fonksiyonlar kullanılabilir.
Motorlu dirsek ise elin günlük aktivitelerde doğru yüksekliğe ve konuma getirilmesine yardımcı olur. Örneğin yiyecek veya içecekleri ağıza yaklaştırmak, masa üzerinde çalışmak veya farklı yüksekliklerdeki nesnelere ulaşmak için dirsek pozisyonu elektronik olarak kontrol edilebilir.

Myoelektrik ve Biyonik Sistem Arasındaki Fark
Biyonik kol protezleri çoğunlukla myoelektrik kontrol kullanır; ancak “biyonik” ifadesi genellikle daha gelişmiş, çok fonksiyonlu ve programlanabilir sistemleri tanımlar.
Biyonik sistemlerde:
-
Çok eklemli el yapısı
-
Birden fazla kavrama modu
-
Elektronik dirsek kontrolü
-
Programlanabilir fonksiyonlar
-
Daha gelişmiş kas sinyali analizi
-
Bazı sistemlerde uygulama veya bilgisayar üzerinden ayar
gibi ek özellikler bulunabilir.
Gelişmiş Kontrol Seçenekleri
Dirsek üstü amputasyonlarda kontrol edilmesi gereken eklem sayısı fazla olduğu için yalnızca iki kas sinyali her zaman yeterli olmayabilir.
Bu nedenle bazı kullanıcılar için:
-
Çoklu elektrot sistemleri
-
Örüntü tanıma
-
Kas sinyali kombinasyonları
-
Hedefli kas reinnervasyonu (TMR) sonrası gelişmiş kontrol
gibi yöntemler değerlendirilebilir.
Bu seçeneklerin uygunluğu kişinin kas yapısı, amputasyon seviyesi ve rehabilitasyon planına göre belirlenir.
Kişiye Özel Uygulama
Dirsek üstü biyonik protezlerde başarılı kullanım; yalnızca teknolojik bileşenlere değil, soket uyumu, elektrot yerleşimi, kas sinyallerinin kalitesi, ağırlık dağılımı ve kullanıcı eğitiminin birlikte doğru planlanmasına bağlıdır.
Değerlendirme sırasında güdük uzunluğu, cilt durumu, omuz hareketleri, kas aktivitesi, günlük yaşam ihtiyaçları ve kullanıcının fonksiyonel hedefleri incelenir. Ardından uygun dirsek, bilek, biyonik el ve kontrol sistemi birlikte seçilir.
Amaç; kullanıcının mevcut kas kontrolünü protezin dirsek, bilek ve el hareketlerine mümkün olduğunca etkili şekilde aktararak günlük yaşamda daha fonksiyonel, kontrollü ve bağımsız bir kullanım sağlamaktır.

