Aktif Vakum Sistemli Protez Çeşitleri: Pompa, Seviye ve Sızdırmazlık Seçenekleri
Aktif vakum sistemli bir diz altı protezini masaya koysanız dört ana parça görürsünüz: liner, soket, pompa ve ayak. Bir de sızdırmazlığı sağlayan bir halka ya da manşon.
Sistemin nasıl tutunduğunu Aktif Vakum Sistemli Protez Nedir, Nasıl Çalışır? yazımızda anlattık. Bu yazıda aktif vakum sistemli protez çeşitlerine, yani o parçaların hangi seçeneklerle bir araya geldiğine bakıyoruz.
Aktif Vakum Protez Çeşitleri Neye Göre Ayrılır?
Aktif vakum protez seçenekleri dört eksende birbirinden ayrılır.
Pompanın çalışma tipi: mekanik ya da elektronik.
Ampütasyon seviyesi: diz altı ya da diz üstü.
Sızdırmazlık yöntemi: conta halkalı liner ya da dış manşon.
Bileşen uyumu: liner, soket, pompa ve ayağın birlikte nasıl kurulduğu.
Bu dört eksen bir arada düşünülür. Seviye çoğu zaman ilk belirleyicidir, çünkü soketin biçimini ve güdüğün yük taşıdığı bölgeleri o tanımlar.
Seviyeye Göre: Aktif Vakum Diz Altı Protezi ve Diz Üstü Kullanım
Aktif vakum en sık diz altı protezlerinde konuşulur.
Diz altı protezde soket güdüğü sarar, liner ise dizin üstüne kadar uzanır.
Soketin yüksekliği, kenar çizgisi ve iç biçimi her güdüğe göre ayrı şekillenir. Bir vitrinde yan yana duran iki diz altı protezinin bile birbirinden farklı göründüğünü bu yüzden fark edersiniz.
Diz üstü protezlerde de aktif vakum uygulanır. Burada soket uyluğu sarar ve sistem, ayağın yanı sıra bir diz eklemiyle birlikte kurulur. Uyluktaki yumuşak doku gün içinde hacim değiştirebilir. Bu yüzden diz üstünde soket ve liner seçimini biraz daha ayrıntılı konuşuruz.
Pompanın Çalışma Tipine Göre: Mekanik ve Elektronik Vakum Pompası
Mekanik vakum pompası enerjisini yürüyüşün kendisinden alır. Siz adım attıkça pompa çalışır ve soket içindeki havayı dışarı atar. Pil, şarj ya da elektronik bileşen yoktur. Bazı mekanik pompalar ayak ünitesiyle birleşik tasarlanır, bazıları soketle ayak arasına ayrı bir parça olarak yerleştirilir.
Elektronik vakum pompası küçük bir motor ve pille çalışır. Pompa yürüyüş ritmine bağlı kalmadan, örneğin otururken de havayı boşaltabilir. Bazı sistemlerde vakum düzeyi, teknik sorumlunun belirlediği bir aralık içinde ayarlanır. Bunun karşılığında pilinizi düzenli olarak şarj etmeniz gerekir.
Hangisi? Bu sorunun cevabı gününüzün nasıl geçtiğine bağlı. İki pompa tipi farklı kullanım ritimlerine göre tasarlanmıştır. Gün boyu ayakta ve yürüyerek mi çalışıyorsunuz, yoksa uzun süre oturuyor musunuz?
Sızdırmazlık Yöntemine Göre: Conta Halkalı Liner ya da Dış Manşon
Vakumun korunması için soketin içi dışarıdan yalıtılmalıdır, bunun da iki yaygın yolu var.
Birincisi conta halkalı liner. Liner'ın dış yüzünde, soket duvarına oturan bir ya da birkaç halka bulunur. Sızdırmazlık soketin içinde sağlanır, dizinizin üstünde ek bir kılıf olmaz.
İkincisi dış manşon. Diz altı protezde soketin üst kenarından dizinizin üstüne çekilen bu esnek kılıf, havanın soket kenarından içeri girmesini engeller.
Liner tiplerini ve malzeme farklarını Silikon Liner Çeşitleri ve Kullanım Tercihleri yazımızda ayrıca ele aldık.
Uyumlu Bileşenler: Liner, Soket, Pompa ve Ayak
Aktif vakumda parçalar tek tek seçilmez. Liner genellikle pinsizdir ve vakum sistemiyle uyumlu olmalıdır. Soket hava geçirmeyecek biçimde, kişiye özel üretilir ve pompa ile valfin bağlantısına göre planlanır. Protezin boyu ve hizalaması, pompanın kapladığı yer de hesaba katılarak size göre ayarlanır.
Bir parçanın değişmesi çoğu zaman diğerlerinin yeniden kontrol edilmesi demektir. Protezin bu parçalarının genel görevlerini Protez Bacağın Bileşenleri Nelerdir? yazımızda anlattık.
Seçimde Belirleyiciler
Değerlendirme görüşmesinde birkaç soruyu birlikte konuşuruz.
Güdük hacmi: gün içinde ne kadar değişiyor?
Aktivite: gününüz ne kadar hareketli, ne kadar yürüyorsunuz?
Cilt: hassas mı, sürtünmeye ya da terlemeye nasıl tepki veriyor?
Güdük uzunluğu: bazı pompalar protezde ek yükseklik ister, uzun bir güdükte bu yer sınırlı olabilir.
El becerisi: liner'ı yuvarlayarak giymek, manşonu çekmek ya da bir şarj ünitesini kullanmak sizin için rahat mı?
Bu cevaplar tek başına bir sistem seçtirmez. Karar teknik sorumlu ve hekiminizle birlikte verilir.
Bakım Farkları
Her aktif vakum sistemi düzenli kontrol ister, ama kontrol edilen yer seçeneğe göre değişir.
Elektronik pompada şarj ve pil durumu günlük rutinin bir parçasıdır. Mekanik pompada şarj yoktur. Pompa ve valfin kontrolü ise iki tipte de randevularda teknik sorumlunuz tarafından yapılır.
Manşon kullanıyorsanız onu da izleyin. Zamanla yıpranabilir ve küçük bir delik bile hava kaçağına yol açıp tutunmayı etkileyebilir. Conta halkalı liner kullanıyorsanız halkanın temiz ve hasarsız kalmasına dikkat edin.
Aktif Vakum Protez Fiyatı Neye Göre Değişir?
Aktif vakum protez fiyatı tek bir rakamla verilemez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
pompanın tipi (mekanik ya da elektronik)
sızdırmazlık yöntemi ve liner tipi
kişiye özel soket üretimi
ampütasyon seviyesi ve birlikte kullanılan ayak ya da diz
liner ve manşon gibi parçaların ne sıklıkla yenilendiği
Geri ödeme şartlarını SGK Protez ve Ortez Bedeli yazımızda anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Aktif vakum protez yalnız diz altında mı kullanılır?
Hayır. En sık diz altında konuşulur, diz üstü protezlerde de uygulanır. Sizin için uygun olup olmadığını kişiye özel değerlendirme belirler.
Mekanik mi, elektronik vakum pompası mı daha iyi?
Genel bir üstünlük sıralaması yok. İkisi farklı kullanım ritimlerine göre tasarlanmıştır. Seçim gününüze, el becerinize ve bakım tercihinize göre birlikte yapılır.
Elektronik vakum pompası şarj gerektirir mi?
Evet, pille çalıştığı için düzenli şarj gerekir. Şarj rutinini ve dikkat edilecek noktaları teknik sorumlunuz teslimde anlatır.
Mevcut protezime pompa eklenebilir mi?
Aktif vakum liner, soket ve pompanın birlikte çalışmasına dayanır. Bu yüzden geçişi çoğu zaman yeni bir değerlendirme ve ölçü alma süreciyle birlikte planlarız.
Manşon ne sıklıkla değişir?
Kullanım yoğunluğuna göre değişir. Yırtık, incelme ya da tutunmada azalma fark ederseniz teknik sorumlunuza danışın.
İlgili Yazılar
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Kendi durumunuz için merkezinize ya da hekiminize danışın.
Özgür Irmak'ta 1998'den beri protez ve ortez uygulaması yapıyoruz. Size uygun aktif vakum seçeneğini birlikte değerlendirelim.
Adım adım, birlikte.
Yorumlar