Kişiye Özel Soket Çözümleri

Soket, güdüğü saran ve vücut ağırlığını protezin geri kalanına aktaran parçadır. Protez bacakta ayak ünitesi de diz eklemi de değişebilir. Soket ise tek bir kişi için yapılır, çünkü her güdüğün şekli, doku yapısı, kemik çıkıntıları ve gün içindeki hacmi farklıdır.

Aşağıda protez soket çeşitlerini üretim yöntemine, bağlantı sistemine ve tasarımına göre topladık.

3D Soket

3D soket, tasarımı dijital ortamda yapılan ve 3D baskıyla üretilen protez soketidir.

Güdüğün yüzeyi bir tarayıcıyla dijital modele dönüşür. Teknik sorumlu, basınç taşıyacak ve rahatlatılacak bölgeleri CAD/CAM yazılımında işler, soket de 3D yazıcıda katman katman üretilir.

Tasarım dosyası arşivde kaldığı için revizyon gerektiğinde mevcut dosya üzerinde düzeltme yapılabilir.

Genellikle şu amaçlarla kullanılır:

test soketi olarak, uyumu kalıcı soketten önce görmek için
kalıcı soket olarak, baskı malzemesi ve yük ihtiyacı uygunsa
laminasyonla yapılacak kalıcı soketin modeli için başlangıç noktası olarak

Bazı güdüklerde geleneksel alçı kalıp daha uygun görülebilir.

Devamı: 3D Soket Nedir? 3D Baskı Protez Soket Nasıl Üretilir?

Hibrit TF Locking Sistem

TF, transfemoral yani diz üstü seviyeyi gösterir.

Diz üstü protezde soket uyluğun neredeyse tamamını sarar. Altında asılı duran diz eklemi, pylon ve ayak ünitesi, adım sırasında soketi aşağı doğru çeker.

Hibrit kilit sistemi iki bağlantı ilkesini tek sokette birleştirir:

Mekanik kilit: liner'ın ucundaki pin ya da kayış soketin tabanına sabitlenir.
Vakum ya da emme: liner ile soket arasındaki hava bir valften dışarı atılır, tutunma güdüğün yüzeyine yayılır.

Kimler için değerlendirilir? Teknik sorumlu şu başlıklara birlikte bakar:

güdüğün uzunluğu, şekli ve yumuşak doku miktarı
gün içindeki hacim değişimi
liner'ı takıp çıkarma ve kilidi kullanma becerisi
günlük aktivite düzeyi ve kullanılan diz eklemi

İki ilke birlikte çalıştığı için günlük kontrolün de iki yanı var: kilidin temiz çalışması ve liner ile sızdırmazlık bölgesinin hasarsız kalması.

Devamı: Hibrit Kilit Sistemli Diz Üstü Protez Soketi Nedir?

Direct Socket

Direct Socket, Türkçede doğrudan soket olarak da anılır. Bu yöntemde kalıp ve model aşaması yoktur, soket liner giyilmiş güdüğün üzerinde genellikle aynı randevu içinde şekillendirilir.

Örgü yapıdaki elyaf kılıflar güdüğün üzerine kat kat geçirilir ve katmanlara reçine verilir. Güdüğü dışarıdan saran bir basınç kılıfı katmanlara şekil verirken reçine sertleşir.

Sertleşen kabuk çıkarılır, kenarları işlenir ve alt bağlantı parçası eklendikten sonra hizalamaya geçilir.

Kalıp, model ve ayrı test soketi aşamaları kısalabilir ya da birleşebilir. Soket güdüğün o günkü hacmi üzerinde şekillendiği için, hacim sonradan belirgin değişirse yeni bir soket ya da ayar gerekebilir.

Değerlendirmede şu sorular öne çıkar:

Güdüğün cildi, sertleşme sırasındaki basıncı rahat tolere edebiliyor mu?
Güdük hacmi yeterince oturdu mu?
Kullanıcı şekillendirme sırasında gereken duruşu koruyabiliyor mu?
Liner ve bağlantı sistemi bu yöntemle uyumlu mu?

Ciltte yara ya da hassasiyet varsa süreç ertelenebilir.

Devamı: Direct Socket Nedir? Uzuv Üzerinde Üretilen Protez Soketi

KISS Sistem

KISS gibi lanyard (kayış) bağlantılı sistemlerde liner'ın ucuna bir kayış bağlanır.

Kayış soketin tabanındaki yuvadan geçirilir. Kullanıcı kayışı çekerek güdüğünü sokete indirir ve kayışı soketin dışındaki sabitleme noktasına, sisteme göre bir tokaya ya da cırt bantlı bir bölgeye bağlar.

Pin-kilitte pinin kilit yuvasına tam hizayla girmesi gerekir. Kayış sisteminde güdük sokete adım adım, kullanıcının kendi eliyle yönlendirilir.

Kimler için değerlendirilir:

pini kilide hizalamakta zorlananlar
oturur pozisyonda protez giymek isteyenler
diz üstü seviyede güdüğün uzun ve derin bir sokete yönlendirilmesi gereken durumlar
el becerisi ya da görme nedeniyle pin hizalamayı zor bulanlar

Kayışı her gün gözle kontrol edin. Yıpranma fark ederseniz kullanmaya devam etmeden teknik sorumlunuza danışın.

Devamı: KISS Lanyard Sistemi Nedir? Kayış Bağlantılı Protez Soketi

Laminasyon Soket

Laminasyon "katmanlama" demektir.

Kumaş ve elyaf katmanları güdüğün düzeltilmiş modeli üzerine yerleştirilir, sıvı reçineyle emdirilir ve sertleşince tek bir kabuğa dönüşür. Bu katmanlarda örgü kılıflar, cam elyafı ve karbon fiber sık kullanılan malzemeler arasındadır.

Katman planı kişiye göre kurulur. Daha aktif bir kullanıcıda yük bölgeleri güçlendirilebilir, daha hafif bir yapı isteyen biri için plan sadeleştirilebilir.

Genellikle şu amaçlarla kullanılır:

uyum test soketiyle onaylandıktan sonra kalıcı soket olarak
esnek bir iç soketi dışarıdan taşıyan sert dış çerçeve olarak

Lamine soket sertleştikten sonra şeklini büyük ölçüde korur. Güdük hacmi değişirse liner, çorap ya da iç katmanla ayar yapılabilir, daha büyük değişimlerde ise yeni bir soket gündeme gelebilir.

Devamı: Laminasyon Soket Nedir? Protez Soketi Nasıl Lamine Edilir?

Karbon Soket

Karbon soket, laminasyon katmanlarında karbon fiber kumaşın ağırlıklı olarak kullanıldığı sokettir.

Karbon fiber, çeliğe göre çok daha hafif ve çekme dayanımı yüksek bir malzemedir. Soket duvarında bu özellik, ince bir duvarla yük taşıyabilme imkânı olarak karşılık bulur.

İki kurgu

Tam karbon soket: soketin tamamı karbon ağırlıklı katmanlardan oluşur. Sert, tek parça bir kabuktur.
Karbon dış çerçeve: güdüğe esnek bir iç soket temas eder, karbon çerçeve onu dışarıdan taşır. Çerçevedeki pencereler, iç soketin oturunca ya da kas kasılınca biraz esnemesine izin verebilir.

Değerlendirmede bakılan başlıklar:

günlük aktivite düzeyi ve protezin gün içinde taşıdığı yük
güdüğün uzunluğu ve soketin ne kadar derin olması gerektiği
daha hafif bir protez yapısı arayışı
diz eklemi ve ayak ünitesiyle birlikte toplam yapı

Karbon her kullanıcı için gerekli olmayabilir. Daha düşük yük altında kullanılan bir protezde başka katman planları da aynı işi görebilir.

Devamı: Karbon Soket Nedir? Karbon Fiber Protez Bacak Soketi

Çift Aşamalı Soket

Çift aşamalı soket ayrı bir soket tipi değil, soketin iki adımda üretildiği süreçtir. Önce bir test soketi hazırlanır ve güdük üzerinde denenir. Uyum onaylandıktan sonra günlük kullanım için kalıcı soket, çoğu zaman laminasyonla üretilir. Test aşamasının olup olmayacağı kişiye ve soket tipine göre değişir.

Neden iki aşama?

Güdüğün ölçüsü ne kadar dikkatli alınırsa alınsın bir tahmindir. Kişi ayağa kalkınca, yükü bir bacaktan diğerine verince ve yürüyünce güdük farklı davranabilir, test soketi bu gerçek davranışı görmeyi sağlar.

Test soketi genellikle ısıyla şekillendirilen şeffaf bir plastikten yapılır. Teknik sorumlu cildin nerede temas ettiğini, nerede boşluk kaldığını gözüyle görür. Bastırıldığında beyazlaşan bir bölge, o noktada fazla basınç olabileceğini gösterir ve düzeltmenin yerini işaret eder.

Deneme randevusunda

Giyme: liner giyilir, test soketine yerleşilir.
Duruş: ayakta, iki bacağa yük verilerek oturuş kontrol edilir.
Adım: paralel barlar arasında birkaç adım atılır.
Geri bildirim: kullanıcı baskı, sıkışma ya da boşluk hissettiği yeri anlatır.
Düzeltme: test soketi ısıtılıp yeniden şekillendirilir ya da yenisi hazırlanır.

"Otururken kenar sıkıyor" gibi gündelik bir cümle, soketin bir sonraki hâlini belirler. Kaç deneme gerekeceği güdüğün yapısına ve ilk uyuma bağlı. Hissettiğiniz her baskıyı deneme sırasında söyleyin.

Devamı: Test Soketi Nedir? Protez Soketinde Deneme Aşaması

Ayarlanabilir Soket

Sabah rahat oturan bir soket akşama doğru bol gelebilir. Sebep çoğu zaman güdüğün hacmidir.

Ayarlanabilir sokette duvarın bir kısmı hareketli tasarlanır. Sık karşılaşılan ayar mekanizmaları:

Hareketli paneller: soket duvarındaki bir ya da birkaç panel içeri ya da dışarı hareket eder.
Döner düğme ve kablo: düğme çevrildikçe kablo gerilir, paneller güdüğe yaklaşır.
Kayışlar: soketin açık bölümleri kayış ve tokayla sıkılaştırılıp gevşetilir.

Kimler için değerlendirilir:

ampütasyon sonrası ilk dönemde, şişlik azaldıkça hacmi belirgin değişenler
sıcak havada ya da uzun yürüyüşte hacmi dalgalanan güdükler
kilo değişimi süreçleri

Fazla sıkı bir ayar güdükte baskı ve dolaşım sorunu yaratabilir, fazla gevşek bir ayar ise cildi tahriş edebilir. Doğru ayar aralığınızı ilk günlerde teknik sorumlunuzla birlikte belirlersiniz.

Ani ve belirgin bir şişlik ya da küçülme fark ederseniz, soketi ayarlamadan önce hekiminize danışın.

Devamı: Ayarlanabilir Protez Soket Nedir, Kimler İçin Değerlendirilir?

Hangi soketin size uygun olduğuna; ampütasyon seviyeniz, cilt durumunuz ve günlük hareketiniz değerlendirilerek teknik sorumlunuz ve hekiminizle birlikte karar verirsiniz.

Soket yapımının aşamaları ve serinin tamamı: Kişiye Özel Protez Soket Çözümleri: Soket Çeşitleri ve Soket Yapımı

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tıbbi tavsiye ya da tanı yerine geçmez. Kendi durumunuz için merkezinize ya da hekiminize danışın.

Protez ve Ortez Uygulama Merkezi